Λαούτο Εμμ. Ν. Κοπελιάδη -Γενική επισκευή

[sakkalis]

Στα χέρια μου έπεσε το λαούτο αυτό. Σύμφωνα με την ιδιοκτήτρια είναι λαούτο Κοπελιάδη κατασκευασμένο πριν το 1900 και ανήκε στον Γιώργο Μωραϊτη μουσικό που έπιαζε με τη μεγάλους του τραγουδιού όπως η Ρόζα Εσκενάζι, ο Ρούκουνας κ.α.
Αρχικά ας κάνουμε μια περιγραφή για τα βασικά χαρακτηριστικά του οργάνουο. Θα κάνω μία πλήρη καταγραφή με διαστάσεις και σχέδια αφού καταγράφω με λεπτομέρεια όλα τα χαρακτηριστικά καθώς προχωράει η επισκευή.
Το σκάφος είναι από έβενο και κελεμπέκι birde eye. Καπάκι από έλατο. Ροζέτα ξύλινη και περιμετρικά φιλέτα και όστρακα. Περιμέτρικά το όργανα είχε από κατασκευή κριτίκια έβενου με απομίμηση ελεφαντόδοντου. Καράολο με σκαλιστή κεφαλή λέοντα.Τα κλειδιά είναι ιδιαίτερα, δεν έχω ξαναδεί παρόμοια και μπαίνουν από την πάνω μεριά.

[sakkalis]

Ας πάμε τώρα στις εκτεταμένες φθορές που προέρχονται από χτυπήματα/πεσίματα, σίγουρα παραπάνω από ένα καθώς και ''κακουργηματικές'' προσπάθειες επισκευής.
Καπάκι:
Το ελάτινο μάλλον δεν είναι ματιά πρώτης ποιότητας με δεδομένο τα τα όχι πολύ πυκνά νερά του και ότι δεν είναι ισόβενο. Φέρει πολλά ανοίγματα κατα μήκος των νερών.
Ο καβαλάρης από έβενο δεν είναι ο αυθεντικός κολληθηκε με ακατάλληλη κόλλα, μάλλον ατλακόλ, και όταν περάστηκαν χορδές με την τάση, ουσιαστικά γλίστρησε και κατέληξε μισοκολλημένος σε λάθος λοξή θέση αποκαλύπτοντας μία μεγαλη τρύπα περίπου 1.5χ6 εκατοστά κια ένα τεράστιο αποτύπωμα κόλλας.
Η ροζέτα έχει χάσει κάποια από τα οστρακάκια της και το εσωτερικό ξύλινο μέρος της έχει στραβώσει καθώς έχουν σπάσει κάποια κομματάκια της (όχι ιδιαίτερο εμφανές). Λείπουνε κάποια διακοσμητικά φιλέτα επίσης. Το μαύρο τμήμα της ροζέτας (λογικά από κόλλα με σκόνη εβένου) έχει σπασίματα
Περιμετρικά κριτίκια έχει μόνο από την δεξιά πλευρά και όχι σε όλο μέρος της καθώς λείπουν κάποια.
Στην αριστερή πλευρά έχουν αντικατασταθεί τα κριτίκια με κομμάτια από πεύκο.
Απομεινάρια από το δερμάτινο μέρος που κολάν στο κάτω μέρος του λαούτου είναι εμφανή.
Πεναριά από ασετόπαστα καφέ πέρλα σε καλή κατάσταση αλλά προφανώς κολλημένη σε μετέπειτα στάδιο καλύπτει μέρος της όμορφης ροζέτας το οποίο δεν είχε φθορές οπότε δεν μπορώ να φανταστώ άλλο λόγο πέρα της κοκοτεχνίας.για το κόλλημα της.
Εννοείται πως έχει και χτυπήματα και φθορές από πένα αλλά σε σχέση με τα υπόλοιπα ''κακουργηματικά'' είναι πταίσματα.
Στην πρώτη επιθεώρηση πέρασα μέσα φωτάκι και αποκαλυφθήκανε και τα σχισήματα ακόμα και μικρές τρύπες σαν από καρφίτσα.
Αφαιρώντας τον καβαλάρη και χτυπώντας το καπάκι φαίνεται πως έχει και ξεκολλημένα κατά τόπους 3 καμάρια.
Θα γίνει και επιθεώρηση εσωτερικά με μικρή κάμερα και αν επιβεβαιωθεί αυτό θα πρέπει υποχρεωτικά να ανοιχθεί το καπάκι γεγονός που θα ήθελα να αποφύγω για να μην επιβαρυνθεί επιπλέον το ήδη ταλαιπωρημένο όργανο.   
Μετά την αφαίρεση του καβαλάρη εύκολα αφαιρέθηκε και η πεναριά, ατόφια, αφήνοντας όμως υπόλλειμα από λεπτό χαρτί ανάμεσα στο ξύλο και την ασετόπαστα.   

[Popeye]

Δημήτρη καλησπέρα, ωραίο όργανο, καλή αρχή!!!

[sakkalis]

Ευχαριστώ Νίκο.
Να συνεχίσουμε με τα προβλήματα.
Σκάφος:
Έχει ντούγιες σπασμένες (όχι ξεκολλημένες) οι οποίες είχανε κολληθεί επιτυχώς μεν αλλά λίγο άτσαλα στην εμφάνιση.
Ντούγιες που έχουνε ξεκολλήσει (σχεδόν όλες οι ντούγιες έχουν ξεκολλήματα), κάποιες ακόλλητες και κάποιες κολλημένες στραβά να κάνουν ''σκαλοπατάκι''. Τα κακά κολλήματα αυτά είναι τα πιο πρόφατα, από τον ''κακούργο'' με την ατλακόλ, με την κόλλα να ξεχειλίζει στην ένωση.
Καράολο-μάνικο:
Το μάνικο είναι το κλασσικό ντυμένο με ντούγιες στα χρώματα του σκάφους. Η ταστιέρα είναι λεπτή μάλλον από τριανταφυλλιά σε συνδυασμό με διακοσμητικά φιλέτα ψαροκόκκαλο όπως και η ροζέτα. Στο πλάι έχει το χαρακτηριστικό αυλάκι που αφήνανε για να μπορούν να δένονται εύκολα οι μπερντέδες. Το μάνικο δεν έχει σημαντικά θέματα. Το καράολο είναι βαμένο μαύρο, και η λεντοκεφαλή βαμμένη χρυσή. Τα κλειδιά μπρούτζινα, καλυμένα με μία μπρούτζινη λεπτή πλάκα από πάνω.  Η πλάκα πάνω έχει κάποια ραγισματάκια μάλλον επιπόλαια. Κινούνται κανονικά αλλά όταν τα αφαιρέσω θα δω πως δουλεύουνε.
Το ανυσηχητικό είναι η ένωση το μάνικου με το καράολο που φαίνεται σαν να έχει μετατοπιστεί. Περισσότερα με την εξέλιξη των εργασιών.

[sakkalis]

Η εσωτερική παρατήρηση με την κάμερα έδειξε πως το καπάκι ήταν σχεδόν ακόλλητο. Δυο καμάρια μισοκολημένα επομένως το άνοιγμα του σκάφους ήταν αναπόφευκτο και έδωσε πολλά στοιχεία για την ιστορία του οργάνου. Πάμε πρώτα στις παρατηρήσεις και μετά στα συμπεράσματα.
Τα ανοίγματα στο καπάκι είχαν προσπαθήσει να κολληθούνε και έτρεξε κόλλα στο σκάφος.
Η όμορφη ετικέτα του κατασκευαστή έχει λερωθεί με χρυσή μπογιά που χρησιμοποιήθηκε για να βαφτεί η ροζέτα.
Το σκάφος δεν έχει εσωτερικά παραπέτια. Στη δεξιά πλευρά (εκεί που έχουνε παραμείνει τα κριτίκια), έχει τακάκια μικρά στα οποία πιάνει πάνω το καμάρι. Στην αριστερή πλευρά που εξωτερικά φύγανε τα κριτίκια και περάστηκε το ξυλάκι με το πεύκο δεν είχε καθόλου τακάκια.
Το σκάφος έχει δέσιμο με λωρίδες από γάζα βιβλιοδεσίας (τέλα) λευκή κάθετα στις ντούγιες, που λογικά έχει γίνει αρχικά. Από πάνω έχει περασμένη γαλάζια γάζα βιβλιοδεσίας στις ενώσεις των ντουγών (παράλληλα σε λωρίδες). Σε τρίτη φάση έχει επιπλέον γαλάζια γάζα βιβλιοδεσίας πάνω από τις πρώτες γαλάζιες. Τέλος, έχει περασμένα κομμάτια από γάζα λευκή ή κόκκινη στα σπασίματα και ξεκολλήματα.
Ο τάκος (κάτω τάκος) είναι απρόσμενα λεπτός γύρω στα 2 χιλιοστά από έλατο.
Γενικά έχουν τρέξει κόλλες σε πολλά σημεία του σκάφους.
Στο σκάφος στον τάκο έχει σημείωση με μολύβι:
Ν Κοπελιάδης 17-3-'38
Στο καπάκι έχει σημείωση με μολύβι:
Ν Κοπελιάδης και Ν Κωβαίος 13-5-'52

Εκτιμήσεις-συμπεράσματα:
Το όργανο κατασκευάστηκε από τον Εμμανουήλ Ν. Κοπελιάδη πριν το 1900.
Ξαναανοίχτηκε και πεισκευάστηκε το 1938 από τον Ν. Κοπελιάδη (γιος του Εμμανουήλ).
Λογικά θα είχε κάποια ανοίγματα που διορθωθήκανε είτε με τις πρώτες είτε με τις δεύτερες γαλάζιες λωρίδες.
Το όργανο ξαναπαρουσίασε προβλήματα μάλλον, τότε είχε τα σπασίματα τα με που μπήκανε τα επιπλέον κομμάτια παό λευκή και κόκκινη γάζα. Η δεύτερη επισκευή έγινε το 1952 από τον Νίκο Κοπελιάδη και τον Ν. Κωβαίο το 1952.
Συμφωνα με τα στοιχεία που μου έδωσε ο φίλος Παναγιώτης Καγιάφας, ο πατέρας Εμμανουήλ πέθανε το 1933 που ανέλαβε ο Νίκος οπότε δικαιολογεί την επισκευή από τον γιό. Στην επόμενη επισκευή το 1952, ανέλαβε ο γιός με τον Ν. Κωβαίο (κατά πάσα πιθανότα βοηθός. Ο γιός ήταν ήδη μεγάλος και λίγα χρόνια αργότερα στην δεκαετία του 1950 πέθανε.
Καταγεγραμμένα έχουμε λοιπόν 2 επισκευές σίγουρες.
Ακολούθησε και τρίτη επισκευή (άγνωστης ημερομηνίας) όπου λογικά δεν ξανανανοίχτηκε κολλήθηκαν τα πλαϊνά φιλέτα.
Η τελευταία και πιο πρόσφατη επισκευή ήταν η κακουργηματική  με την ατλακόλ.
Η ένωση τάκου με μάνικου φαίνεται να έχει θέματα και μάλλον σε κάποια από τις 2 πρώτες επισκευές υπήρξε επέμβαση. Θα επανέλθω με την πρόοδο των εργασιών.

[Νάσος]

 Όμορφα, θέλω τη κάμερα

[sakkalis]

Νάσο για ποια κάμερα λες;

[sakkalis]

Προχωράω με το καπάκι.
Αφού τετραγωνίστηκε η τρύπα μπήκε μπάλωμα από έλατο. Δυστυχώς δεν είχα έλατο 130 ετών για να συμπληρώσω οπότε έβαλα από ένα καπάκι 20 ετών. Από την εσωτερική πλευρά μπήκε από το ίδο έλατο ενίσχυση, με κάθετα νερά αυτήν την φορά,στην περιοχή που πιάνει ο καβαλάρης καθώς πέρα από την απώλεια πάχους εκεί είχε και 3 σχισίματα. Κανονικά ήθελα να βάλω την ενίσχυση από καμάρι σε καμάρι μα δεν το έκανα και περισόρισα τον χώρο της ενίσχυσης για να μην καλύψω την ιδιόχειρη υπογραφή του Ν. Κοπελιάδη.
Όλα τα κολλήματα αυτά έγιναν με titebond  καθώς πιστεύω πως είναι πιο ισχυρή από την ψαρόκολλα απαραίτητο πράγμα για το συγκεκριμένο σημείο.


Το καπάκι είχε πολλά σχισίματα που ενισχύθηκανε με ελατάκι. Όλα αυτά τα κολλήματα γίνανε με ψαρόκολλα.
Στις φωτογραφίες φαίνονται οι ενισχύσεις πριν την τελική μορφοποίηση και το καθάρισμα της περισευούμενης κόλλας.


Τέλος είπα να ανεβάσω και μία φωτογραφία από τον καβαλάρη που κακότεχνα κολλήθηκε με ατλακόλ στην πιο πρόσφατη ''επισκευή'' (ο Θεός να την κάνει επισκευή).
Καταρχάς, προσπάθησε να κολλήσει επίπεδο καβλάρη σε καμπύλο καπάκι χωρίς να του φτιάξει καμπύλη οπότε λογικά ξεκόλλησε . επίσης φαίνονται οι τρύπες που έκανε στον καβαλάρη για τις χορδές που ήταν αλλού για αλλού. Τις τάπωσα με ξύλο για να ξαναγίνουν οι τρύπες εξ αρχής σωστά αυτήν την φορά. Είπα να χρησιμοποιήσω τον ίδιο καβαλάρη παρόλο που δεν είναι ο αυθεντικός αλλά αν δεν πως έχει θέματα θα τον αντικαταστήσω.
Αφησα το σκάφος πιο πίσω γιατί μου φαίνεται πιο δύσκολη δουλειά και πιο επικύνδυνη να διαλυθεί το σκάφος οπότε θέλω να παώ με αργά και προσεκτικά βήματα.   
   

[KOSTAS7]

Καλή δύναμη καλή επιτυχία Δημήτρη

[sakkalis]

Ευχαριστώ Κώστα.
Έχει μπόλικη δουλειά είναι η αλήθεια.
Το καπάκι μαζεύεται ευκολότερα από το σκάφος αλλά και αυτό έχει σημεία που με έχουν προβληματίσει. Υπάρχουν σχισίματα παράλληλα με τα νερά που είναι ορατά από την έξω μεριά αλλά εσωτερικά δεν έχουν φτάσει ακόμα ως κάτω. Και σε δυνατό φως που τα τσεκάρισα δεν φαίνεται να φτάνουν μέχρι κάτω και σκέφτομαι αν εν τέλει πρέπει να βάλω προληπτικά ενίσχυση για να το προφυλάξω για το μέλλον ή όχι. Το όργανο έχει ανοιχτεί τουλάχιστον 2 φορές ακόμα, αυτή είναι η τρίτη σίγουρα, και μία ακόμα στο μελλον είναι πολύ παρακινδυνευμένη.

[Silvestro]

δημητρη, καλη δυναμη, γιατι σιγουρα θα σου χρειασθει.
ειναι ερειπιο, αλλα στα χερια σου θα γινει σπεσιαλε

[Νάσος]

Νάσο για ποια κάμερα λες;

Αυτή της εσωτερικής παρατήρησης

[sakkalis]

Νασο δες την καμερα.
Αδιαβροχη με ενσωματωμενο ρυθμιζομενης εντασης φως. Ευκαμπτο καλωδιο για να κατευθυνεις οπου θες. Συνδεεται και στο κ7νητο και στο λαπτοπ.
Εδω ειχα δυσκολια γιατι ειχε τη ροζετα και αναγκαστηκα να φτιαξω γατζακια απο καλαμακια για να την κατευθυνω. Με παιδεψε αρκετα αλλα καταφερα να δω αυτο που ηθελα. Για μπουζουκι και κιθαρα οπου εχεις προσβαση να βαλεις χερι και να κατευθυνεις την καμερα ειναι πολυ πιο ευκολα.
Ειναι αγορασμενη απο temu φθηνα. Την εχω καιρο και αν θυμαμαι καλα εκανε 13 ευρω.
Σιγουρα εχει και αλλες με πιο πολλες δυαντοτητες αλλα πιο ακριβες.


Εχω καταγραψει καποια βιντεακια στο παρελθον:
https://youtu.be/RfPejhNHIro?si=PqMhfx-r13uxiJfe
https://youtu.be/VJ3bJsrr0Aw?si=v_6fGWhlMX8LKqEo
https://youtu.be/BkBmUz7tlIM?si=cXHLUAu8SoK_82CU
https://youtu.be/BkBmUz7tlIM?si=cXHLUAu8SoK_82CU

[sakkalis]

Δουλεύοντας το κομπολόι η δουλειά εδώ είναι πίσω. Παρόλα αυτά, προχώρησε λίγο ακόμα.
Κολληθήκανε κομμάτια έλατο για ενίσχυση σε όλα τα σχισίματα, όχι μόνο για τα διαμπερή αλλά και σε αυτά που το σχίσιμο είχε ξεκινήσει αλλά δεν έφτασε μέχρι την μέσα μεριά. Έκανα και μικροεπισκευές στην ροζέτα. Είχε σπασιματάκια. Τα εύκολα τα κόλλησα απλά με κυανοκακρυλική αλλά είχε και κάποια που ενώ δεν έλειπε κομμάτι λόγω συρίκνωσης του ξύλου τα δύο μέρη δεν ακουμπούσανε αφήνοντας ένα μικρό κενό (κάτω από ένα χιλιοστό). Τα κόλλησα με κυανοκρυλική και γέμισα το κενό με την κόλλα και μαγειρική σόδα. Στο τέλος για επιπλέον ενίσχυση άπλωσα και στα δύο μέρη της ένωσης το ίδιο μείγμα κόλλας. Λείπουν και 3 κομμάτακια από την ροζέτα. Δεν φαίνεται άσχημα και δεν έχω αποφασίσει ακόμα αν θα τα αντικαταστήσω.   
Τελικά το καπάκι φαίνεταιπως έδεσε καλά και παρουσιάζει την απαραίτητη ακαμψία.
Το σκάφος έχει πολύ δουλειά όπως προείπα και με προβληματίζει. Σε πρώτη φάση πέρασα εσωτερικά παραάπετια για να ενισχύσω την ακαμψία του σκάφους που είτε λόγω αρχικής κατασκευής είτε λόγω των πολλών ξεκολλημάτων είναι κακή. Στην ουσία αλλάζει τον αρχικό σχεδιασμό του οργάνου αλλά εκτιμώ πως δεν θα μπορούσε να αντέξει ένα τόσο ταλαιπωρημένο όργανο την μεγάλη τάση των χορδών αν θέλουμε να ξανακάνουμε το όργανο λειτουργικό και όχι διακοσμητικό.
 

[sakkalis]

Μαραθώνιου συνέχεια.
Έπιασα λίγο πιο σοβαρά το σκάφος. Πολύ δύσκολη υπόθεση. Η δυσκολότερη επισκευή που έχω κάνει μέχρι τώρα. Σχεδόν όλες οι ντούγιες είναι ξεκολλημένες ενώ κάποιες είναι σπασμένες ξανακολλημένες σωστά ευτυχώς (λογικά είναι αυτές που ανέλαβε ο γιος του Κοπελιάδη. το μεγαλύτερο πρόβλημα πιστέυω είναι οι στραβοκολλημένες ντούγιες από τις τελευταίες επισκευές. Το όργανο έχει χάσει την φόρμα του και δεν μπορούν να κλείσουνε με τίποτα  καθώς έχει και κάποιες συρικνώσεις το ξύλο από τα χρόνια (λογικό για 130 και βάλε όργανο), έχει παραμείνει για πολύ ''ανοιχτο'' και έτσι μένουνε κάποια ''χαώδη'' κενά. Το μεγαλύτερο κενό το συμπλήρωσα με κελεμπεκάκι. Πιστέυω πως θα μαζευτεί σιγά σιγά αλλά σίγουρα στερείται αντοχής. Το σκάφος όπως προείπα δεν έχει εσωτερικά παραπέτια και είναι κάμπτεται σε δυνάμεις στην κατεεύθυνση των χορδών. Για αυτό και του έβαλα εσωτερικά παραπέτια. Βελτιώθηκε αρκετά αλλά όχι όπως θα ήθελα για υτό πρόσθεσα επιπλέον κομματάκι καρυδιά και θα βάλω και επιπλέον παραπέτια ούτως ώστε όταν μπουνε χορδές το στεφάνι που δημιουργείται από τάκους και παραπέτια να είναι τελείως άκαμπτο για να παίρνει αυτό τις τάσεις και να μην επιβαρύνονται οι ντούγιες. Για το κόλλημα των ντουγών χρησιμοπιηθήκε ψαροκολλα που πραγματικά βοηθάει σε τέτοιες δουλειές
Να αναφέρω ακόμα πως οι ντούγιες είναι πολύ λεπτές κάτω από 2 χιλιοστά πάχος και δεν έχει περιθώρια να τριφτούνε τυχόν σκαλοπάτια που θα μείνουνε στις ενώσεις των ντουγών. 
Προχώρησα και με τη ροζέτα. Έφτιαξα και συμπλήρωσα τα 3 κομμάτια που λείππανε από την εσωτερική ροζέτα. Αυτά κολληθήκανε με κυανοκρυλική. Καθάρισα και το πλεονάσμα της χρυσή μπογιάς που είχε χρησιμοποιηθεί επανειλημένα γιατί είχε συσωρευτεί στα ανάγλυφα της ροζέτας και είχανε χαθεί κάποια τελείως. Πριν κλειστεί το σκάφος θα βαφεί με χρυσή μπογιά και πάλι.   
Ανεβάζω ξανά και μια φωτογραφία της ροζέτας πριν την προσθπηκη των κομματιών που λείπανε
Τέλος να αναφέρω πως ο Κοπελιάδης ήτανε μεγάλος μάστορας. Το συγκεκριμένο σκάφος έχει διπλά φιλέτα όπου το μαύρο φιλέτο είναι έβενος γύρω στο 1 χιλιοστό και το γύρισε κανονικά και ταίριαξε ένα εξαιρετικό σκάφος. Οι ντούγες είναι πολύ λεπτές και το σκάφος παρόλο που έχει έβενο πανάλαφρο. Βέβαια εξαιτίας της πολύ λεπτεπίλεπτης κατασκευής έπαθε μεγάλες ζημιές με πεσίματα και χτυπήματα αλλά δεν παυω να θαυμάζω τη δουλειά του μάστορα βλέποντας την. Εκιμώ πως θα είχε και πολύ καλό ήχο. Δυστυχώς ακόμα και να αποκατασταθεί το όργανο δεν νομίζω να μπορέσει να ξαναπιάσει τον αρχικό ήχο.