Πρώτο όργανο: Το μπουζούκι του κιθαρίστα

[Ιωσήφ Τορρένς]

Στα νιάτα μου κατεργάστηκα έβενο φτιάχνοντας κοσμήματα ....

Έτσι εξηγείται , η τελειότητα της δουλειάς σου και η άψογη χρήση εργαλείων και μηχανημάτων.

Καλή συνέχεια!!

Και κατά μία έννοια , φωτίζεις τούτες τις σελίδες , συνεχίζοντας να φτιάχνεις "κοσμήματα" !!!

 [ Invalid Attachment ]

[Stergios_lutherie]

Έκοψα κάποιες λεπτομέρειες από τη δουλειά με το ρουτερ Μάνο για να μη πλατειάσω αλλά τις ξετρυπώνεις.
Παρέλειψα λοιπόν να πω ότι μετά το κόλλημα του καπακιού έκανα ένα πέρασμα περιμετρικά με κοπίδι με ρουλεμάν που είναι για ξάκρισμα. Το κοπίδι έφαγε την περιοχή που έχει διαγράμμιση στο σχήμα.

Να πω τότε κι αυτό: Πολύ πριν κολληθεί το μάνικο στο σκάφος πέρασα στο ρούτερ το κανάλι για το binding στην απόληξη του τάκου  διότι μετά την κόλληση θα ήταν αδύνατο να γίνει σωστά. Η απόληξη στο αυλάκι του purfling αντίθετα δεν με απασχόλησε γιατί το (λίγο) σκάψιμο για την απόληξη του purfling θα γινότανε εύκολα με σκαρπέλο στο βολικό έλατο.

Για τις ακραίες διαστάσεις του μάνικου έκανα ένα σχεδιάκι που απεικονίζει την τωρινή κατάσταση. Η απεικόνιση έχει μια μικρή υπερβολή για να γίνει καλύτερα κατανοητή.

……………………………………………….
-   Γειά σου Γιώργο!
-   Στέλιο έχω λόγους να βιάζομαι να τελειώσω πριν και την παρέλαση. Από κει και μετά μπορεί να μην έχω live αλλά όλο και θα βρούμε κάτι καλό σε κονσέρβα.
-   Ιωσήφ τα παραλές

[Silvestro]

spesiale...

τα μπαϊντινγκ κ παρφλινγκ μπορουμε να τα λεμε φιλετα
(purfling=φιλετο εσωτερικο , binding=φιλετο εξωτερικο)

[Stergios_lutherie]

αν λέγαμε το purfling παραφερνάλι?

[Γιάννης Καραβασίλης]

Μερακλής είσαι Στέργιο...!!! Φαίνεται αυτό και μπράβο σου για άλλη μια φορά. Το " ρελιέφ " που φαίνεται ότι έχεις κάνει στο μανίκι είναι ο μόνος μου ενδοιασμός σ αυτό το βήμα που παρουσιάζεις. Δεν ξέρω και δεν μπορώ να υπολογίσω από πριν, τουλάχιστον εγώ μετά από έξι όργανα που έχω φτιάξει, πόσο θα αυξηθεί αυτό το ρελιέφ αυτό μετά και από την τάση των χορδών . Γι αυτό το κάνω στην ταστιέρα μετά, αφού πρώτα έχει κολληθεί και δοκιμάσω το όργανο με χορδές πριν περάσω τα τάστα. Ότι διορθώσεις χρειαστεί τις κάνω μετά στα τάστα όταν περαστούν...Είναι άλλωστε για μένα τουλάχιστον, το πιο βαρετό τελικά στάδιο σε ένα όργανο γιατί βιάζεσαι να το ακούσεις και πρέπει να βάζεις και να βγάζεις χορδές, αλλά ίσως και το τελευταίο πολύ πολύ σημαντικό. Άντε προχώρα το !!!!! Καλή συνέχεια σου εύχομαι.

[Stergios_lutherie]

Γιάννη Καραβασίλη, σ' ευχαριστώ πολύ για τα ευνοϊκά σχόλια! Το πόσο εύστοχος και εντέλει προφητικός είσαι στην επιφύλαξή σου για το ρελιέφ θα το δούμε παρακάτω…
………………………………………………………………………

Η επιθεώρηση της Παρασκευής – 12η Εβδομάδα

Γομαλάκα.

Μετά την τοποθέτηση των φιλέτων (purfling & binding) χρειάστηκαν μικροτριψίματα καθώς και ένα φρέσκο πέρασμα γομαλάκας στο καπάκι αλλά και στο υπόλοιπο σώμα. Η γομαλάκα περάστηκε με πινέλο ζωγραφικής και ο ρόλος της είναι να γεμίσει τους πόρους και μετά από ενδιάμεσα τριψίματα να δώσει μια επιφάνεια ασταρωμένη, έτοιμη για βερνίκι.
Τη γομαλάκα τη δούλεψα αρκετά αραιωμένη, σε πολλά διαδοχικά χέρια στην ίδια φάση, με επίμονες αλλά αεράτες και απαλές πινελιές μέχρι να εξατμιστεί κάθε φορά το περίσσιο οινόπνευμα. Η επιφάνεια που δίνει αυτή η τεχνική είναι αρκετά καλή ώστε με ένα τρίψιμο αργότερα με σύρμα ή φίνο γυαλόχαρτο (κατά προτίμηση χρησιμοποιημένο, "απόχαρτο" όπως το λένε οι παλιοί μαστόροι) να μπορεί στη συνέχεια να βερνικωθεί.

Μοιράζομαι μαζί σας και το εξής κολπάκι που χρησιμοποίησα με επιτυχία στο παρελθόν στην αναπαλαίωση αντικών για να αποκτήσει το ξύλο ένα τελικό φινίρισμα σατινέ επιφάνειας που μάλιστα δίνει κάπως μια όψη και αφή vintage που βρίσκω ελκυστική. Αυτό επιτυγχάνεται με επίμονο και όσο γίνεται γρήγορο τρίψιμο με τραχύ ύφασμα μέχρι να "κάψει" η επιφάνεια λόγω της τριβής, κάτι που λειτουργεί τελικά σαν μικρο-λείανση. Στην ουσία μιλάμε για ένα χειροκίνητο soft buffering τρίβοντας με ύφασμα στο χέρι αντί σε περιστρεφόμενο κετσέ. Τέτοιο τραχύ ύφασμα είναι η λεγόμενη "τρίχα" που βάζανε κάποτε εσωτερικά στα σακάκια αλλά και μια τραχιά τσόχα από μαλλί κάνει τη δουλειά μια χαρά. Η μέθοδος είναι ακόμα πιο αποτελεσματική αν το τρίψιμο γίνει αφού η γομαλάκα (ή το βερνίκι ή το λάδι) έχει "τραβήξει" αλλά δεν έχει στεγνώσει εντελώς-εντελώς.

Το όργανο λοιπόν είναι πλέον ασταρωμένο ολόκληρο με γομαλάκα και κάποια στιγμή στο άμεσο μέλλον θα περαστούν τα βερνίκια. Θα δοκιμάσω το Tru-Oil που έχει καλή φήμη.

[Stergios_lutherie]

Ταστοδουλειά - Α φάση

Χρησιμοποιήθηκαν τάστα Hosco HF-S2 που πήρα από http://dimizparts.gr/. Τα κανάλια στην ταστιέρα θυμίζω είχαν γίνει 0,5mm. Η τοποθέτηση των τάστων έγινε καρφωτά με ένα σφυράκι-ιδιοκατασκευή με ορειχάλκινο κεφάλι που δεν "πληγώνει" ό,τι χτυπάει.

Στην περιοχή προς το καπάκι, το ποδαρικό από το ταστόσυρμα (fret tang) το λέπτυνα από ο,8mm (συνολικά μαζί με τα εξογκώματα) σε κάτι λιγότερο (0,6 ή 0,7mm) ώστε το κάρφωμα να γίνει απαλότερα σοκάροντας λιγότερο την περιοχή. Αυτό το "ξύρισμα" έγινε με μια ιδιοκατασκευή που μιμείται ξεδιάντροπα το Fret Barber που παράγεται κείθε του Ατλαντικού: https://www.stewmac.com/Luthier_Tools/Tools_by_Job/Tools_for_Fretting/Pullers_nippers_sizing/Fret_Barber.html. Το μαραφέτι διακρίνεται στην πρώτη φωτο. Είναι δαγκωμένο στη μέγγενη.

Η απολήξεις των τάστων δουλεύτηκαν με δυο φίνες λίμες που είναι σφηνωμένες αντίστοιχα σε τάκους: Μια στο όρθιο και μια στις 35 μοίρες κλίση.

Για το αρχικό χονδρό λιμάρισμα της κορώνας (crown) των τάστων χρησιμοποιήθηκε μια "ευγενική" λίμα (single cut file και όχι double cut) κολλημένη σε ξύλινη λαβή.

Μπλε μαρκαδόρος βοήθησε στον  έλεγχο της ακρίβειας στην κατεργασία των τάστων, και στο πρώτο χονδρό τρίψιμο με τη λίμα αλλά και (κυρίως) στο επαναστρογγύλεμα της κορώνας (recrowning) με  κοίλη λίμα τάστων και άλλα βοηθήματα.

Δούλεψα λίγο χαλαρός και δεν έβγαλα φωτογραφίες από όλες τις λεπτομέρειες του φινιρίσματος των τάστων αλλά έχω μια σειρά φωτογραφιών στο Flickr που δείχνει –μεταξύ άλλων- με περισσότερη λεπτομέρεια την αλλαγή τάστων σε μια καλή κιθάρα που έκανα στο παρελθόν: "Frets replacement & swiss-clinic treatment - Lowden guitar Model O" https://www.flickr.com/photos/93492355@N05/albums/72157693934596115/with/39626806345/

[Stergios_lutherie]

Καβαλάρης & nut

Ο Καβαλάρης (που ετοιμάστηκε σε δυο δίδυμα κομμάτια) αποτελείται από μια βέργα βαρβάτου παλίσσανδρου όπως είδαμε νωρίτερα που πάνω του κόλλησε (και πάλι με ζωική κόλλα) ένα κομμάτι κόκκαλο και μετά δουλεύτηκε σαν ένα σώμα όλο μαζί. Οι διαστάσεις του είναι: μήκος=185mm, πλάτος 6mm και αρχικό (πριν κατεβεί στο τελικό) ύψος=15mm.

Το γυαλοχάρτισμα του καβαλάρη πάνω στο καπάκι έγινε με τις χορδές μισοκουρδισμένες να πιέζουν τον καβαλάρη κάθετα προς το καπάκι για πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα και για διευκόλυνση της δουλειάς. Προσέξτε την κόλλα στις δυο άκρες του γυαλόχαρτου που βοηθούν να κολλήσει καλά η χαρτοταινία και να το κρατήσει τεντωμένο στη θέση του.

Λέγεται ότι το κόκκαλο καμήλας είναι καλό για καβαλάρηδες οργάνων. Προσωπικά δεν έχω ακόμη άποψη αλλά επειδή παραμυθιάζομαι με κάτι τέτοια χρησιμοποιώ πλέον και 'γω κόκκαλο καμήλας για τέτοιες δουλειές που το προμηθεύτηκα από το ιμπέι: https://www.befr.ebay.be/itm/100-Grammes-of-Craft-Bone-Pieces-Jewellery-Making-Guitar-Repair-Inlay-etc/380685543814?hash=item58a2a06986:g:lUQAAOxyi-ZTWm21 (το ότι είναι από καμήλα το λέει ρητά στην περιγραφή αλλά όχι στον τίτλο).

Ο Paul Hostetter είναι ένας αναγνωρισμένος νέστορας της επισκευής μουσικών οργάνων με χορδές. Συστήνεται ανεπιφύλακτα. Εδώ περιγράφει τη μικρο-γεωμετρία που (πρέπει να) έχει το κόκκαλο του επάνω καβαλάρη (nut): http://www.lutherie.net/nuts.html

Το nut κολλήθηκε στη θέση του με μια ιδέα hide glue. Τα αυλάκια για τις χορδές λιπάνθηκαν προσεκτικά με υγρό από σπρέι PTFE (Polytetrafluoroethylene). Διακρίνεται η μικροδιαμόρφωση σε σχήμα κώνου (χοάνης) στο σημείο εισόδου των αυλακιών.

[Stergios_lutherie]

Ο χορδοκράτης

Θάθελα επίσης να μοιραστώ μαζί σας (ακόμα) μια οπτική γωνία που έχω για το φινίρισμα του οργάνου. Μου εντυπώθηκε εδώ και λίγο καιρό σαν ανάμνηση από έναν εφιάλτη στον οποίο πρωταγωνιστούσε ο Νασραντίν Χότζα!

Είχε λέει ο Νασραντίν Χότζα το μπουζούκι του κιθαρίστα και το πήγαινε να το δώσει σ´ ένα ουρί του παραδείσου για να παίξει και να χορέψει. Και πράγματι το έδωσε και το ουρί έπαιξε και χόρεψε και όλοι το θαύμασαν. Στο τέλος όμως πάνω στο θριαμβευτικό φινάλε, το αραχνοΰφαντο πέπλο του πιάστηκε κάπου στο μπουζούκι και σχίστηκε! Μπορείτε να φανταστείτε το τραύμα μου από αυτή την εμπειρία... Προσπαθώ λοιπόν να φινίρω προσεκτικά το όργανο με τρόπο τέτοιο που να αποκλείσει σε κάθε περίπτωση ένα τέτοιο φιάσκο με ουρί και τα σχετικά.

Πήρα λοιπόν το χορδοκράτη (που παρουσίαζε ένα τέτοιο απαράδεκτο ρίσκο) και τον περιποιήθηκα κατάλληλα. Στην δεύτερη φωτο φαίνεται η σύγκριση του δουλεμένου χορδοκράτη (πλέον σε ματ) με έναν καινούργιο.

[Stergios_lutherie]

Μπήκαν χορδές! / Ταστοδουλειά - Β φάση

Μπήκαν οι χορδές (αλληλούια) και ήταν τέτοια η υπερέντασή μου που… δεν το έπαιξα καθόλου, μόνο έμεινα να το παρακολουθώ εκστατικός να υφίσταται τα 50 κιλά φόρτιση! Το όργανο έμεινε όλο το βράδυ ήσυχο στην ανάνηψη για να συνειδητοποιήσει τι συνέβη και ν' απορροφήσει το σοκ. Το επόμενο πρωί… βρήκα μπροστά μου το προφητικό σχόλιο του Γιάννη Καραβασίλη! "Δεν ξέρω και δεν μπορώ να υπολογίσω από πριν, τουλάχιστον εγώ μετά από έξι όργανα που έχω φτιάξει, πόσο θα αυξηθεί το ρελιέφ αυτό μετά και από την τάση των χορδών . Γι αυτό το κάνω στην ταστιέρα μετά, αφού πρώτα έχει κολληθεί και δοκιμάσω το όργανο με χορδές πριν περάσω τα τάστα. Ότι διορθώσεις χρειαστεί τις κάνω μετά στα τάστα όταν περαστούν...".  Το μάνικο λοιπόν είχε πάρει μια πρόσθετη κλίση από την τάση των χορδών (μεγάλη παράλειψή μου που δεν το πρόβλεψα) και το ρελιέφ ανέβηκε σχεδόν στα 0,45 mm. Παίζοντας κάπως πρόχειρα διαπίστωσα ότι χρειαζόταν οπωσδήποτε διόρθωση. Το παίξιμο ήταν σκληρό και μάλιστα ξεπηδούσαν κάποια τασταρίσματα εδώ κι εκεί.

Η μόνη λύση ήταν να ξανατριφτούν τα τάστα. Ευτυχώς το (αρκετό) ύψος των τάστων το επέτρεψε. Δουλειά δεν είχε ο διάολος… Μετά από κάποιες ώρες προσεκτικής και εναγώνιας δουλειάς το ρελιέφ ξανακατέβηκε στα 0,25mm και η ταστιέρα ομαλοποιήθηκε εκ νέου. Με το ρελιέφ γλυκύτερο πλέον (αλλά και τον καβαλάρη βολικότερα χαμηλωμένο) το παίξιμο μου φάνηκε πολύ μαλακότερο. Δοκίμασα επίσης να παίξω δυνατά και αυτό έγινε χωρίς πρόβλημα και χωρίς ενοχλητικά τασταρίσματα.

Η καμπύλη του ρελιέφ διακρίνεται κάπως στην τελευταία φωτο.

[Stergios_lutherie]

Ξέρω θα ρωτήσετε: - Πώς είναι ο ήχος?

- Εμένα μου φάνηκε καλός –δηλαδή πολύ καλός, αλλά ξέρετε τώρα, η κουκουβάγια βρίσκει τα κουκουβαγάκια της πανέμορφα…

Κανόνισα να βρεθώ αυτές τις μέρες με φίλους που παίζουν μπουζούκι (εγώ δεν παίζω, κοροϊδεύω) για ένα τεστ-ντράιβ που θα ηχογραφήσω. Θα το μοιραστώ μαζί σας όταν θα είναι διαθέσιμο.

Θα ακολουθήσουν και παρατηρήσεις εφ' όλης της ύλης αλλά ας κατακαθίσει πρώτα η πολλή σκόνη…

[Ιωσήφ Τορρένς]

..............................

Κανόνισα να βρεθώ αυτές τις μέρες με φίλους που παίζουν μπουζούκι ..............

...

Οτι καλύτερο πιστεύω , τώρα που τελείωσες .  Απόλαυσέ το μαζί με τους εκλεκτούς φίλους σου ,  "κουβέντιασε" , μίλησέ του με την κιθάρα σου και όλα καλά !   

[Silvestro]

 [ Invalid Attachment ]

τωρα τελευταια μας εχουν πεταχτει τα ματια...
μπραβο και παλι μπραβο, ωραιοτατη παρουσιαση, μεθοδικοτατος, γλαφυρος, "ψειρας" (τελειομανης), συγχαρητηρια!

[Stergios_lutherie]

- Ιωσήφ, απ' ό,τι φαίνεται δεν ήρθε η ώρα ακόμα για παιξίματα και γλέντια…
- Στέλιο, ευχαριστώ για τον... ύμνο!
…………………………………………………………..

Η επιθεώρηση της Παρασκευής – 13η Εβδομάδα

Παρατηρήσεις

Το σημαντικότερο ερώτημα μετά τις επιλογές στο καπάκι ήταν όπως θυμάστε αν αυτό θα κρατήσει ή θα καταρρεύσει.
Λοιπόν, η σύντομη απάντηση είναι ότι …δεν κατέρρευσε!

Αλλά η πλήρης απάντηση είναι πιο σύνθετη. Όταν πρωτόβαλα τον καβαλάρη (που ήταν μάλιστα κάπως ψηλός και πίεζε "βάρβαρα" το καπάκι καθώς δεν τον είχα ακόμη κατεβάσει στο επιθυμητό ύψος) παρατήρησα ότι σε διάστημα δύο-τριών ημερών το καπάκι "βούλιαξε" ελαφρά με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί η καμπύλωση και να γίνει σχεδόν επίπεδο. Η καμπύλωση θυμίζω ήταν έτσι κι αλλιώς μικρή και η κρέμαση στα δυο πλαϊνά άκρα του καπακιού ήταν γύρω στο 1,5 χιλιοστό σε κάθε πλευρά.

Μετά τον πρώτο πανικό έκανα δυο κινήσεις για να μη χειροτερέψει.
α) Επανατοποθέτησα τη χορδιέρα δυο καλά χιλιοστα ψηλότερα ώστε να μειωθεί η break angle (γωνία προσβολής όπως τη λέει ο Μάνος) με στόχο να μειωθεί ανάλογα και η ασκούμενη δύναμη στο καπάκι μέσω του καβαλάρη. Αυτό βέβαια προφανώς ψαλίδισε σε κάποιο βαθμό την ένταση του ήχου αλλά ήταν το μάλλον αναπόφευκτο τίμημα για να επανέλθει το σύστημα σε κατάσταση ισορροπίας.
β) Κατέβασα τον καβαλάρη σε λογικότερο ύψος (κάτι που θα γινόταν βέβαια έτσι κι αλλιώς).

Εδώ και αρκετές μέρες το καπάκι φαίνεται να αντέχει μια χαρά χωρίς να υποχωρεί άλλο και ίσως μάλιστα να έχει επανέλθει σε κάποιο ελάχιστο βαθμό, αλλά πάντως δεν χειροτερεύει. Το θεμελιώδες (και ευτυχές) για μένα συμπέρασμα είναι ότι το καπάκι "άντεξε" τελικά, έστω οριακά και με κάποιες απώλειες και ότι πλέον φαίνεται να εδραιώνεται μια σχετικά ασφαλής αφετηρία, δηλαδή μια βάση σύγκρισης για διορθώσεις και περεταίρω εξέλιξη στο μέλλον.
Παρατηρώντας προσεκτικά και από κοντά την επιφάνεια του καπακιού φαίνεται ότι το βούλιαγμα είναι εντονότερο στην περιφέρειά του σχηματίζοντας μια περιμετρική "τάφρο" που διακρίνεται δύσκολα αλλά είναι εκεί. Όπως ίσως θυμάστε, το πάχος του καπακιού είναι 2,4χιλ. στην περιφέρεια και 2,7χιλ. στη μέση. Το προφανές συμπέρασμα για μένα –με δεδομένο το καμάρωμα που επιλέχθηκε- είναι ότι το καπάκι δεν πρέπει να λεπταίνει στην περιφέρεια γιατί εκεί ακριβώς πονάει. Το καπάκι λοιπόν σε επόμενη κατασκευή θα γίνει ισόπαχο, ίσως στα 2,8χιλιοστά, θυσιάζοντας μάλλον κάποια μπάσα αλλά κερδίζοντας αναμφίβολα σε στερεότητα.
Τα καμάρια ίσως ενισχυθούν ελάχιστα με κάποιο παραπανίσιο χιλιοστό εδώ και κει και ενδεχομένως με προσεκτικότερη (λιγότερη) απομάκρυνση υλικού και θα δούμε τι άλλο όταν έρθει η ώρα…

Πρέπει να παραδεχτώ ότι οι τολμηρές επιλογές μου στο καπάκι οφείλονται μάλλον στην οργανοποιητική μου "εφηβεία" όπου προτίμησα να παίξω και να κάνω τα δικά μου λάθη αντί ν' ακούσω τις συμβουλές των εμπειρότερων. Απολογούμαι για την αμηχανία που ενδεχομένως προκλήθηκε, δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μου.  Απ' ότι φαίνεται στάθηκα μάλλον τυχερός στο τέλος και δεν προέκυψε σοβαρότερο πρόβλημα…

[Stergios_lutherie]

Για το setup

Το setup του οργάνου (ναι, συνεχίζεται ακόμα) είναι μια διαδικασία που κρύβει απ' ότι φαίνεται τους περισσότερους διαβόλους μέσα στις μικροσκοπικές του λεπτομέρειες. Σχετικά εύκολο για να πάρεις ένα απλώς ικανοποιητικό αποτέλεσμα αλλά πολύ χρονοβόρο και "γλιστερό" αν επιδιώξεις κάτι περισσότερο…
Προσπάθησα να φτιάξω όσο γίνεται σωστό το επάνω κοκαλάκι (nut) και αυτό μου πήρε ήδη τέσσερις προσπάθειες (δυο κοκαλάκια τα έσφαξα πριονίζοντας λανθασμένα ή πολύ τα αυλάκια για τις χορδές και ένα άλλο μου το έκρυψαν οι καλικάντζαροι κάπου μέσα στο εργαστήριο).

Στην προσπάθειά μου να κάνω όσο γίνεται σωστά τα αυλάκια για τις χορδές προμηθεύτηκα τελικά από Στιουμακ τις εξειδικευμένες λίμες γι αυτή τη δουλειά. Μέχρι τώρα χρησιμοποιούσα τα γνωστά λαμάκια για τις πλατίνες (feeler gauge) που τους είχα λιμάρει οδόντωση για να κόβουν σαν πριονάκια -με αξιοπρεπή μέχρι τώρα αποτελέσματα- αλλά θέλησα να πάω ένα βήμα πιο πέρα. Οι λίμες αυτές λοιπόν, ισχυρίζονται ότι είναι καμπύλης διατομής (round-bottom) αλλά η μεγέθυνση με φακό* έδειξε ότι κόβουν με τρείς πλευρές σε γωνία 120 μοιρών (μισό εξάγωνο δηλαδή) που δεν είναι κακό, προσομοιάζει δηλαδή στο ημικύκλιο, αλλά επιδέχεται βελτίωση πιστεύω.

*Προσωπικά κάνω αυτές τις δουλειές φορώντας μεγεθυντικά γυαλιά (4Χ) και χρησιμοποιώντας κάθε τόσο έναν πρόσθετο μεγεθυντικό φακό.