ΜΑΝΤΟΥΡΑ - ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΚΙ

[Τρελογιώργης]

Ύστερα από την προτροπή του Κούρου να κάνω μια παρουσίαση, θα σας πω τα λίγα που ξέρω γύρω από τα μπαντουράκια.

Κατ' αρχάς, στην Κρήτη εκτός από τα γνωστότερα όργανα (λύρα/βιολί, λαούτο, μαντολίνο, κτλ) υπάρχουν και άλλα λιγότερο γνωστά. Αυτά είναι η ασκομ(π)αντούρα, το σφυροχάμπιολο ή χαμπιόλι ή θιαμπόλι και η μαντούρα με το μικρό της, το μ(π)αντουράκι. Όλα αυτά είναι πνευστά και παίζονταν συνήθως από τους βοσκούς.

Ασκομπαντούρα είναι η κρητική ονομασία της τσαμπούνας και ίσως έχει (εκτός από την ονομασία) και κάποιες μικροδιαφορές με τις τσαμπούνες που παίζονται στα υπόλοιπα νησία.
Σφυροχάμπιολο είναι το σουραύλι που παίζεται και στην ηπειρωτική Ελλάδα. Υπάρχει σχετικό θέμα γι' αυτά στο φόρουμ: http://www.luthier.gr/index.php?topic=260.0

Όσον αφορά το μπαντουράκι, θα ξεκινήσω με την κατασκευή του. Ένα καλάμι από μέσα είναι κούφιο και έχει κόμπους σε κάποια σημεία. Κόβουμε ένα κομμάτι έτσι ώστε στο ένα άκρο να είναι κλειστό από τον κόμπο (πάνω άκρο) και στο άλλο ανοιχτό για να φέυγει ο αέρας (κάτω άκρο). Στο πάνω άκρο λειαίνουμε τον κόμπο με ένα μαχαιράκι μέχρι να γίνει τόσο λεπτό που όταν κοιτάξουμε μέσα στο καλαμάκι από το κάτω άκρο, να φαίνεται αρκετούτσικο φως. Στην συνέχεια "σκίζουμε" το καλάμι "παράλληλα", συνήθως από κάτω προς τα πάνω, έτσι ώστε να δημιουργηθεί μια λεπτή φλουδίτσα (γλωσσίδι) η οποία πάλλεται μέσα στην στοματική κοιλότητα και παράγεται ο ήχος. Όλη η ιστορία είναι αυτό, το γλωσσίδι. Μετά ανοίγουμε τις πέντε τρύπες είτε με ένα πυρωμένο καρφί, είτε με το κολλητήρι, ίσως και με τρυπάνι αλλά κατά την γνώμη μου το καλύτερο απ' όλα είναι το πυρωμένο καρφί γιατί το τρυπάνι μπορεί να σπάσει το καλάμι. Οι αποστάσεις ανάμεσα στις τρύπες είναι γύρω στα 2,5 εκ. ενώ η απόσταση της πρώτης τρύπας από το γλωσσίδι και της τελευταίας από το άνοιγμα του κάτω άκρου είναι λίγο μεγαλύτερη. Το μήκος του καλαμιού παίζει, πάντως όσο πιο μακρύ είναι το καλάμι τόσο πιο μπάσος ο ήχος, και όσο πιο κοντό τόσο πιο οξύς αντίστοιχα.

Σχεδόν όλα μου τα είχε πει ο Φραγκίσκος ο Μπαλτζάκης, τον οποίο και ευχαριστώ πολύ.

Ίσως το παρακάτω βίντεο σας βοηθήσει να πάρετε μια γενική ιδέα για την κατασκευή τους.

Μπαντούρα ή Μαντούρα - Mpantoura or Mantoura

Βάζω και μια φωτογραφία με τα μπαντουράκια και τις μαντούρες μου σε διάφορα μεγέθη.

Και για τέλος διάφορα βιντεάκια με όλα τα πνευστά Κρητικά όργανα. Απολάυστε:

Φραγκισκος Μπαλτζακης μαντουρακι

ΔΑΜΙΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ (ΜΑΝΤΟΥΡΑ) .wmv

Rοbogiannos ασκομπαντουρα. MPG

Pelopidas Saridakis

Ο Δαμιανός Βασιλάκης και ο Βασίλης Συγλέτος στο xilouris.gr

[Sforzando]

Γεια σου φίλε μου και καλωσόρισες στην παρέα μας! Πολύ ενδιαφέροντα αυτά που μας παρουσίασες να είσαι καλά!

[Ανδρέου Δημ.]

Μπραβο φιλε μου!!!  Πολυ ωραια παρουσιαση!!

[Popeye]

Να είσαι καλά Τρελογιώργη,και αυτά τα μουσικά όργανα τα πνευστά έχουν τον δικό του μηστιριακό ήχο παιγμένο από μερακλήδες κρητικούς και άλλους. ευχαριστούμαι.

[Τρελογιώργης]

Ευχαριστώ πολύ παιδιά για τα καλά σας λόγια.

[Κοῦρος]

Άξιος Τρελλογιώργη!!!
Πολύ ωραία τα μπαντουράκια σου φίλε!!!

[BOULIS13]

....ερώτησεις προς φίλο τρελογιώργη ... απο έτερον τρελλογιώργη   :

....οι 5 τρύπες είναι εθιμικές ή υπάρχουν και με περισσότερες;;;;....
... τα "γερμανικά" φλαουτάκια  με 8 τρύπες + μία στον αντίχειρα έβγαζαν , αν θυμάμαι καλά , 2 οκτάβες.....
....αυτά τα πεντάτρυπα πόσες νότες βγάζουν;;..


...δεν μιλάω για απόλυτο συντονισμό συχνοτήτας αλλά για διαστήματα....
...καταννοώ ότι η κατασκευή τους είναι θέμα "διαδοχικών προσεγγίσεων" ,τύχης, πείρας κλπ.....

[Τρελογιώργης]

Σ' ευχαριστώ Κούρε!

Βούλη εγώ όσα μπαντουράκια έχω δει έχουν 5 τρύπες αλλά έχω διαβάσει πως μπορεί να έχουν και 6.
Τώρα, όσον αφορά τις νότες, απ' ότι έχω συμπεράνει, μου φαίνεται πως όταν είναι και οι 5 κλειστές έχουμε την VII βαθμίδα της κλίμακας που έχει το όργανο. Όταν η τελευταία είναι ανοιχτή (δηλ. 4 κλειστές) έχουμε την Ι βαθμίδα, όταν είναι 3 κλειστές έχουμε την ΙΙ βαθμίδα κτλ. Εγώ το φτάνω μέχρι την V όταν είναι (τουλάχιστον) η πρώτη ανοιχτή άντε και με πολύ φύσημα λίγο παραπάνω απ' ότι κατάλαβες κι εγώ ψάχνομαι και τα λέω πολύ πράκτικα και μπακαλίστικα, όπως τα αντιλαμβάνομαι εγώ.

Αυτό που εμένα μου έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι μου βγαίνει μια κλίμακα που η ΙΙ βαθμίδα της είναι έτσι που μπορώ να παίξω και ουσάκ και φυσικό μινόρε (μάλλον ανάλογα με το φύσημα).

Παρακαλώ αν υπάρχει κάποιος που γνωρίζει καλύτερα απ' αυτά τα πράγματα ας μας διαφωτίσει όλους λίγο. 

[Μακρής Δημήτρης]

Πολυ ομορφα τα μπαντουρακια σου!! Τωρα στο φανταρικο μιας και δεν υπαρχει η δυνατοτητα κατασκευης εγχορδων οργανων το εχω ριξει στις φλογερες!! Ομως στην μπαντουρα το γλωσσιδι φαινεται να ειναι διαφορετικο  μηπως θα μπορουσες να φτιαξεις ενα σχεδιο με το γλωσσιδι και γενικα το πανω μερος;; επισης σε τι μηκος κυμαινονται τα μπαντουρακια και σε ποια διαμετρο καλαμιου;
ευχαριστω προκαταβολικα!!

[Τρελογιώργης]

Φίλε Δημήτρη, σε μερικά πρόχειρα που μέτρησα η διάμετρος κυμαίνεται από 7-14 χιλ. περίπου και το μήκος από 18-20 εκ. αλλά σίγουρα παίζουν. Κάνε δοκιμές με καλάμια διαφόρων μεγεθών και δες που σου αρέσει πιο πολύ ο ήχος.

Στο σχέδιο, στην διαμήκης διατομή το μέρος του καλαμιού με τις διακεκκομένες είναι ως εξής: όση επιφάνεια καλύπτεται από το γλωσσίδι, είναι ανοιχτή (από εκεί επικοινωνεί το εσωτερικό του καλαμιού με το στόμα και διέρχεται ο αέρας). Όλο το υπόλοιπο είναι κλειστό από τα τοιχώματα του καλαμιού.

Με την πρώτη ευκαιρία θα στείλω και φωτογραφίες!

[alexandros]

Άρε μερακλήδες αυτά είναι πολλά μπράβο!!! βάλε φώτο με το γλωσσίδι να καταλάβουμε καλύτερα.

[NikosPap]

Μπραβο ρε Τρελογιωργη που παρουσιαζεις με τοσο ωραιο τροπο τα κρητικα παραδοσιακα μουσικα μας οργανα! Πολυ ωραιο και κατατοπιστηκο το αρθρο σου! Εχω φτιαξει και εγω παρα πολλα μαντουρακια αλλα μονο ενα μου πετυχε  καλα αλλα το χασα..Τωρα με τις πληροφοριες σου θα ξαναδοκιμασω να φτιαξω κανενα καλο μολις βρω καλαμι... Φοβερος καλλιτεχνης ο Φραγκισκος που συνεχιζει και 'διαφημιζει' με τετοιο τροπο τα παραδοσιακα οργανα! Πολυ καλος παιχτης! Και παλι μπραβο σου, και ευχαριστουμε για την παρουσιαση!  :-)

[Τρελογιώργης]

Ευχαριστώ ρε μάγκες... Φίλε Νίκο, καλή επιτυχία με τα μπαντουράκια σου. Όσο για τον Φραγκίσκο, όντως είναι και φοβερός παίχτης αλλά και δεν διστάζει να σου δώσει ότι συμβουλές και πληροφορίες θες. Έτσι κι εγώ όπως τις πήρα, τις μεταδίδω σε εσάς.

[zafiris]

Τρελογιώργη γεια σου!
πολύ ωραία η παρουσίασή σου,εγώ ασχολούμαι με το "αγγείον" την ποντιακή τσαμπούνα δλδ,προσπαθώ τον τελευταίο καιρό να συγκεκριμενοποιήσω την σχέση του μήκους του αυλού με το μήκος του τσιμπονιού (το μπιμπίκι εννοώ,δεν θυμάμαι πώς το λέτε εσείς) και με την τονικότητά του όταν το φυσάς χωρίς τον αυλό.
Επίσης δεν έχω ακόμα καταλήξει για τον ρόλο που παίζει η διάμετρος του αυλού στην όλη υπόθεση.
Τελευταία μου έφεραν στο εργαστήριο για να τους βάλω τσιμπόνια δυο ασκομαντούρες του Φραγκουλιτάκη! Μερακλής ο παππούς...
Οποιαδήποτε πληροφορία που θα μπορούσαμε να ανταλλάξουμε θα μου ήταν ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα και χρήσιμη

[zafiris]

Όσο για την κλίμακα που ανέφερες πριν εγώ έχω καταλήξει στην εξής θεωρία:
Με όλες κλειστές τις τρύπες έχουμε τον φθόγγο ράστ,ή τον Νη στην βυζαντινή, απο κει και πέρα αν φτιάξουμε τις τρύπες με ίσες αποστάσεις μεταξύ τους θα έχουμε μια καθαρή κλίμακα ραστ (μαντζόρε) και με μια τρύπα ανοιχτή έχουμε το ουσάκ. Στα Κρητικά,απ'όσο έχω παρατηρήσει στους λυράρηδές σας, η δεύτερη του ουσάκ παίζεται φυσική οπότε είμαστε εντάξει.Στα Ποντιακά όμως την δεύτερη του ουσάκ την παίζουμε χαμηλωμένη και μάλιστα αρκετά,οπότε τρυπάμε την τρίτη (από κάτω προς τα πάνω πάντα) τρύπα λίγο πιο κοντά στην δεύτερη τρύπα και έτσι καταφέρνουμε να έχουμε την χαμηλωμένη δεύτερη του ουσάκ.